تمامِ کودکان جهان شاعرند ! | ی.گ | تایپ

[Star-crossed]

خوشْ بینی
شعرهایی که مینویسم چاپ نمیشَوَند ،
اما خواهند شُد !
در انتظارِ نامهای هستم !
شاید روزِ مرگْ به دستم بِرِسَد ،
اما خواهد رسید !
نه پولُ نه حکومتها ،
دنیا در دستهای انسان خواهد بود !
شاید صَد سالِ دیگر ،
اما خواهد بود !

[Star-crossed]

اندیشیدن به تو
اندیشیدن به تو زیباست
و امیدْبخش
آنْ چنانْ که شنیدنِ ترانهای
از خوشْ صداتَرین خُنیاگرِ جهان...
اما دیگر امید مَرا راضی نمیکنَد !
ترانه شنیدن نیز !
میخواهم خودم ترانه بگویم !

[Star-crossed]

مردِ خوش بین
در کودکی هرگز بالِ مَگَسی را نَکند ،
به دُمِ گربه ای
جعبه ی حَلَبی نَبَست ،
زنبوری را در قوطیِ کبریت زندانی نکرد ،
لانهی مورچه ای را ویران نساخت ،
بزرگ شُد
و این همه بَر سَرِ خودش آمَد !
در لحظهی مرگْ
کنارِ بسترش بودم !
گُفت : « ـ شعری برایم بخوان !
دربارهی خورشیدُ دریا ،
دربارهی نیروگاهِ اَتُمی ،
دربارهی موشکْ ،
دربارهی عظمتِ انسان... »�
1958

[Star-crossed]

خیانت به وطن
« ناظم حکمت خیانت به وطن را ادامه میدهد . »
« حکمت گُفته ما مستعمرهی آمریکا هستیم . »
« ناظم حکمت خیانت به وطن را ادامه میدهد . »
این جملهها در یکی از روزنامههای آنکارا چاپ شُد ،
با حروفِ سیاه ،
باحروفِ دُرُشتِ جنجالی !
در کنارِ عکسی از دریاسالارِ آمریکایی ویلیامسن
که نیشَش در شستُ شش سانتیمتر ،
تا بناگوشْ گُشوده بود !
« آمریکا صَدُ بیست میلیون لیره به اقتصادِ ما کمَک کرده است . »
صَدُ بیست میلیون لیره !
« حکمت گُفته ما مستعمرهی آمریکا هستیم . »
« ناظم حکمت خیانت به وطن را ادامه میدهد . »
درست است ! من به این وطن خیانت کردهام
و شما وطن پَرَستُ میهنْدوستید !
من به وطن خیانت میکنَم ،
اگر وطن همان چیزیست
که در گاوصندوقها و دسته چِکهای شماست !
اگر وطن ،
سگ لرزِ زمستانُ تَب لَرزِ تابستان است !
اگر وطن مَکیدنِ خونِ ما در کارخانههاست !
اگر وطن زمینِ اربابهاست !
اگر وطن حکومتِ باطومُ چُماق است !
اگر وطن باجُ دهنْبَند است !
اگر وطن پایگاهِ آمریکایی ،
بُمبِ آمریکایی
و ناوگانِ آمریکاییست !
اگر وطن اسارت در سیاه چالِ پوسیدهی شماست ،
من به وطن خیانت میکنَم !
بنویسید !
در سه ستون ،
با حروفِ دُرُشتُ سیاهِ جنجالی :
ناظم حکمت خیانت به وطن را ادامه میدهد !

[Star-crossed]

بَرگ ریزان
پنجاه هزار شعرُ داستان خواندهام که در آنها
از بَرگ ریزان سخن به میان آمده بود ،
پنجاه هزار فیلم دیدهام که بَرگ ریزان را نشان میدادند ،
پنجاه هزار بَرگ ریزان دیدهام ،
پنجاه هزار بار خِشُ خِشِ بَرگهای مُرده را
زیرِ کفشهایم ، در کفِ دستهایم و از میانِ انگشتانَم شنیدهاَم ،
اما هنوز هَم دیدنِ بَرگ ریزان دِلَم را به دَرد میآوَرَد !
به خصوص بَرگ ریزان در خیابانها !
به خصوص اگر بَرگِ بلوط باشَد !
به خصوص اگر کودکان از آنجا بگذرند !
به خصوص اگر هوا آفتابی باشد !
به خصوص اگر آن روز خبرِ خیری از رفیقی رسیده باشد !
به خصوص� اگر قلبم دَرد نگرفته باشد !
به خصوص اگر آن روز مطمئن شده باشم که دوستَش دارَم
که دوستَم دارَد !
به خصوص اگر آن روز با خودم و با انسانهای دیگر آشتی باشَم !
بَرگ ریزان دِلَم را به دَرد میآوَرَد !
به خصوص بَرگ ریزان در خیابانها !
به خصوص اگر بَرگِ بلوط باشَد...�
لایپزیک 6 سپتامبر

[Star-crossed]

پیراهن
پیراهنی را که در دیدارِ نخستمان پوشیده بودی ،
دوباره بَر تَن کن !
خود را بیارای !
آن اطلسی را که در پاکتِ نامه بود ،
میانِ گیسَت بگذار !
پیشانیِ گُشاده و بوسه پذیرَت را بالا بگیر !
امروز
روزِ اندوه نیست !
امروز
عشقِ ناظم حکمت
باید مانندِ پرچمِ عصیان
زیبا باشد !

[Star-crossed]

جدایی
جدایی
جُدایی هَم چون میلهای در هوا مُعَلَق است
به صورتَم میکوبَد ، میکوبَد ، میکوبَد...
گیج میشَوَم .
میدَوَم ،
جُدایی رَهایم نمیکنَد !
زانوانَم نفس میبُرَند...
میاُفتَم .
جُدایی زمان نیست ،
راه نیست !
جُدایی پُلی در میانِ ماست !
باریکتَر زِ مو
بُرّندهتَر از شمشیر !
باریکتَر زِ مو بُرّندهتَر از شمشیر ،
جُدایی پُلی در میانِ ماست
حتا آن زمان
که زانو به زانوی یکدیگر نِشَسته ایم !
هواپیمای برلین ـ مسکو 6 ژوئن 1960

[Star-crossed]

به نویسندگانِ آسیا و آفریقا
برادران !
با وجودِ موهای زَردَم ، من آسیاییاَم !
با وجودِ چشمهای آبیاَم ،
من آفریقاییاَم !
در سرزمینِ من درختها سایه ندارند !
مثلِ سرزمینِ شما !
در سرزمینِ من نان را باید از دهانِ شیرها رُبود !
اژدها در سَر چشمههایش خوابْ است
و مرگِ آدمی پیش از پنجاه سالهگی فَرا میرسد !
مثلِ سرزمینِ شما !
با وجودِ موهای زَردَم ، من آسیاییاَم !
با وجودِ چشمهای آبیاَم ،
من آفریقاییاَم !
هشتاد درصدِ مردمِ سرزمینِ من بی سوادند !
آن جا ترانهها دهان به دهان منتشر میشوند !
در سرزمینِ من میتوان شعر را به بیرق مُبَدل کرد !
مثلِ سرزمینِ شما !
برادران !
باید بتوانیم شعرهایمان را به گاوِ نحیفی ببندیم
و زمین را شُخم بزنیم !
شعرهای ما باید بتوانند
در شالی زارها تا زانو در گِلُ لای فرو رَوَند !
باید بتوانند پاسخِ هَر سوالی را بیابند،
طعمِ نور را بچشند
و مانندِ سنگهای کیلومترْشُمار
در کنارِ بزرگ راهها به ایستند� !
شعرهای ما ،
باید دشمن را پیش از خودِ ما ببینند
و بَر طبلها بکوبند !
تا آن زمان که در جهان
یک سرزمینِ زندانی و یک انسانِ اسیر
و در آسمان
یک اَبرِ اَتُمی باقیست ،
شعرهای ما باید جانُ اندیشهی خویش را
برای آزادیِ بزرگ فدا کنَند !�
مسکو 22 ژانویه 1962

[Star-crossed]

هار نامه از زندانِ استانبول
1
در استانبول ،
در حیاطِ زندان ،
در روزِ آفتابیِ زمستان ،
بعد از باران ،
وقتی که ابرها و سُفالهای سُرخ
با دیوارها و چهرهی من
در چالههای کوچکِ آب میلَرزیدند ،
با هَر چه از شهامتُ وحشت ،
با هَر چه از توانُ ناتوانیاَم باقی بود ،
به جهان ،
به سرزمینَم
و به تو اندیشیدَم !



2
عزیزم !
سَرها در گریبانُ چشمها گُشادهی وحشت است !
سُرخیِ شهرهایی که میسوزند ،
مزارعی که لَگَد مال میشوند
و طنینِ مُداومِ قدمهایی که میروند
و انسانهایی که میمیرند
سادهتَر و بیشتر از درختان و گوسالهها...

عزیزم !
با صدای قدمها
در این قتلِ عام
بارها آزادیاَم ،
نانِ روزانهاَم ،
و تو را از دست دادهاَم
اما اعتمادم را به روزهای پیشِ رو
که با یک بَغَل آفتاب
درِ خانههامان را خواهند زَد
هرگز از دست ندادهام !



3
از به دنیا آمَدَنَم خوشحالم !
خاکِ این جهان ،
روشناییُ ستیزُ نانَش را دوست میدارَم !
با این که شعاعِ آن را تا آخرین سانتیمتر میدانم
و میدانم که در مقابلِ خورشید بازی چهییست ،
اما دنیا برای من بیاندازه بزرگ است !
میخواهم سَرتاسَرِ آن را بگردم
و ماهیها وُ میوهها وُ ستارگانی را که میخَرَم شُماره کنَم !
اگر چه تنها در نقّاشیها وُ نوشتههایم به اروپا سفر کردهام !
حتا یک نامه ندارم که تمبرِ آبی آن
در اروپا باطل شده باشد !
منُ بقّالِ محلهی ما را
هیچکس در آمریکا نمیشناسَد ،
ولی هَراسی نیست
از چین تا اسپانیا ،
از آلاسکا تا دماغهی اُمید ،
در هَر میلِ دریا وُ در هَر کیلومترِ خُشکی
دوستانُ دشمنانی دارَم !
دوستانی که یکبار هَم سلامِشان نگفتهام
اما برای نانُ آزادیُ حسرتی مُشترکْ
یارای مُردنمان هست




و دشمنانی که تشنهی خونِ مَنَند
آن چنان که من تشنهی خونِ ایشانَم !
توانِ من ،
یکه نبودنم در این جهانِ بزرگ است !
دنیا و انسانهایش
رازُ معمّای من نیستند !
من مغزم را از علاماتِ سوالُ تعجب رهانیدهام
و در نبردی عظیم
عریانُ بیهراس
به صفِ خود پیوستهام !
بیرون از این صف
تو و خاک
مَرا کفایت نمیکنید !
گَرچه تو بسیار زیبایی
و خاک
گرمُ زندگی بخش است !



4
سرزمینم را دوست میدارَم !
بَر چنارهایش تاب خوردهاَم ، در زندانهایش خُفتهاَم !
هیچ چیز مانندِ ترانهها و تنباکوی سرزمینم
دلتنگیاَم را کم رنگ نمیکنَد !

سرزمینِ من :
یونساَمره ، ساکاریا ، بدرالدین ، سنان ،
گُنبدهای سُربیُ دود کشِ کارخانهها دست سازِ مردانِ سرزمینِ مَنَند !
مَردانی که تبسّمشان را در پَسِ سبیلهای آویزانشان
حتا از خود پنهان میکنَند !

سرزمینِ من :
سرزمینِ من چه وسیع است !
پنداری هَر چه بگردی به انتهایش نمیرسی !
ازمیر ، اولوقیشلا ، طرابزُن ، ادرنه ، ارزروم...
تنها ترانههای دشتِ ارزروم را میشناسم
و شرم سارم از این که حتا یک بار از کوهِ تورس بَرنگذشتم
تا به دیدارِ پنبهچینانِ جنوب بِرَوَم !

سرزمینِ من :
کاروانهای شتر ، قطار ، اتومبیلهای فورد و الاغهای بیمار است
و سپیدارُ بیدُ خاکِ رُس...

سرزمینِ من ،
جنگلهای کاجُ ماهیِ غزلآلاست
که آبِ شیرینِ سَرْچشمه را دوست دارَد
و با وزنِ نیم مَنی در دریاچهی آباندِ بولو شنا میکنَد
با لَکههای سُرخ بَر پوستِ نقره وار...

سرزمینِ من بُزهای دشتِ آنکاراست
و برقِ ابریشمِ پَشمهایشان
و فندقِ دُرُشتُ چَربِ گیرهسون
و سیبِ آماسیا که بوی مُشک میدهد
زیتون ،
انجیر ،
خربزه
و خوشههای رنگارنگِ انگور
و گاوآهنِ سیاه
و گاوِ سیاه
و انسانهای زحمتکشُ شرافت مند
که با شعفِ کودکان
آمادهی پذیرشِ هَر چیزِ تازه وُ زیبایند
نیمه گُرسنه و نیمه سیر
و نیمه اسیر...

[Star-crossed]

آنژینِ صدری
دکتر !
نیمی از قلبِ من اگر اینجاست ،
نیمِ دیگَرَش در چین است
با لشگری که پیش میرَوَد
به سوی رودِ زَردْ !
هَر روز ـ دکتر ! ـ
سپیدهی هَر روز
قَلبَم در یونان تیرباران میشَوَد
و هَر شب وقتی در این جا زندانیان به خواب میرَوَند
و درمان گاه ساکت میشَوَد
قَلبَم در ویرانههای استانبول است !
و بعد از دَه سال
آن چه میتوانَم به مَردُمِ سرزمینَم پیشکش کنَم
همین سیبِ سُرخ است !
این است سببِ آنژینِ صدریِ من ! دکتر !
نه نیکوتین ،
نه زندان ، نه گرفتهگیِ رَگها...
شَب را از پَسِ پَردهها کنار میزَنَم !
قلبم در زیرِ سنگینیِ سینه
هنوز با دورترین ستارهها میتَپَد !